Przejdź do treści
  1. Strona główna
  2. Blog
  3. Nauka angielskiego

Zdania warunkowe w angielskim: zero, first, second i third conditional

TypBudowaPrzykład
Zero conditionalif + Present Simple, Present SimpleIf you heat ice, it melts. (Gdy podgrzewasz lód, topi się.)
First conditionalif + Present Simple, will + bezokolicznikIf it rains, we’ll stay at home. (Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu.)
Second conditionalif + Past Simple, would + bezokolicznikIf Tom had more time, he would travel. (Gdyby Tom miał więcej czasu, podróżowałby.)
Third conditionalif + Past Perfect, would have + III formaIf Anna had left earlier, she would have caught the train. (Gdyby Anna wyszła wcześniej, zdążyłaby na pociąg.)

Zdania warunkowe w angielskim mają cztery podstawowe typy i typ mieszany. Wybór zależy od tego, czy warunek jest prawdziwy zawsze, realny w przyszłości, tylko wyobrażony czy już niemożliwy, bo dotyczy przeszłości. Tu znajdziesz każdy typ z budową i przykładami, porównanie z polskim, typowe błędy Polaków i ćwiczenie.

Za darmo dla uczących się angielskiego
PDF do pobrania: lista słówek z angielską flagą

Twój darmowy PDF do tego artykułu

  • Cały ten artykuł do wydrukowania
  • Do tego pakiet ponad 100 bloków językowych i PDF-y do wszystkich tematów z bloga
Zapis po darmowy pakiet

Najpierw dostaniesz e-mail z linkiem do potwierdzenia zapisu. Potem wyślemy ci pakiet, a następnie porady do nauki angielskiego i informacje o naszych kursach. Z listy wypiszesz się w każdej chwili jednym kliknięciem. Więcej w polityce prywatności.

1. Czym są zdania warunkowe?

Zdanie warunkowe ma zawsze dwie części:

  1. warunek (if-clause): część z if, która mówi, od czego coś zależy,
  2. skutek (main clause): część, która mówi, co się wtedy stanie.

Kolejność możesz zmienić. Gdy zaczynasz od if, stawiasz przecinek. Gdy if stoi w środku zdania, przecinka zwykle nie ma.

Warunek na początkuWarunek na końcu
If it rains, we’ll stay at home.We’ll stay at home if it rains.
If Tom had more time, he would travel.Tom would travel if he had more time.

W polskiej szkole mówi się o zdaniach warunkowych albo okresach warunkowych typu 0, 1, 2 i 3. Po angielsku nazywają się zero, first, second i third conditional. Do tego dochodzą mixed conditionals, czyli typy mieszane.

Jeśli czy gdyby? Polski bardzo ci tu pomoże

Polski też rozróżnia warunek realny i nierealny. Mówisz „jeśli” albo „jeżeli”, gdy coś może się naprawdę zdarzyć, a „gdyby”, gdy tylko to sobie wyobrażasz. Angielski robi to samo, tylko za pomocą czasów:

Po polskuPo angielsku
jeśli + realny warunekfirst conditional: if + Present Simple, will
gdyby + nierealny warunek terazsecond conditional: if + Past Simple, would
gdyby + nierealny warunek w przeszłościthird conditional: if + Past Perfect, would have

Po polsku „gdyby Tom miał” może dotyczyć teraźniejszości albo przeszłości. Czas wynika z kontekstu. Po angielsku musisz wybrać: If Tom had (teraz) albo If Tom had had (wtedy, w przeszłości).

2. Zero conditional: fakty i zasady

Zero conditional opisuje sytuacje, które są prawdziwe zawsze: prawa przyrody, zasady, przyzwyczajenia i instrukcje. Skutek następuje za każdym razem, gdy spełnisz warunek.

Budowa: if + Present Simple, Present Simple

AngielskiPolski
If you heat water to 100 degrees, it boils.Gdy podgrzejesz wodę do 100 stopni, zaczyna wrzeć.
If Tom drinks coffee in the evening, he can’t sleep.Gdy Tom pije wieczorem kawę, nie może zasnąć.
If you press this button, the machine stops.Gdy naciśniesz ten przycisk, maszyna się zatrzymuje.
If you don’t water plants, they die.Jeśli nie podlewasz roślin, usychają.

W zero conditional if znaczy prawie to samo co when (kiedy, gdy). Możesz więc powiedzieć też When you heat water, it boils.

W skutku może stać także tryb rozkazujący. To typowa budowa w instrukcjach i radach:

W obu częściach zero conditional stoi ten sam czas. Jak tworzyć zdania twierdzące, przeczące i pytania w tym czasie, przeczytasz w artykule Present Simple.

3. First conditional: realna przyszłość

First conditional opisuje warunek, który naprawdę może się spełnić w przyszłości, i jego prawdopodobny skutek.

First conditional w komiksie z ninją: „If the rain stops, I'll work out.”

Tłumaczenie: „Jeśli przestanie padać, poćwiczę.”

Budowa: if + Present Simple, will + bezokolicznik

Rodzaj zdaniaPrzykład
twierdząceIf it rains tomorrow, we’ll stay at home. (Jeśli jutro będzie padać, zostaniemy w domu.)
przecząceIf you don’t hurry, you’ll miss the bus. (Jeśli się nie pospieszysz, ucieknie ci autobus.)
pytająceWhat will you do if Anna doesn’t come? (Co zrobisz, jeśli Anna nie przyjdzie?)

Uwaga, najczęstszy błąd Polaków: Po polsku mówisz „jeśli jutro będzie padać”, z czasem przyszłym. Po angielsku po if czasu przyszłego nie ma. Mówisz If it rains tomorrow, a nie „If it will rain tomorrow”. Tak samo po when: When Tom gets home, he’ll call you (Gdy Tom dotrze do domu, zadzwoni do ciebie).

Zamiast will możesz w skutku użyć innego czasownika modalnego albo trybu rozkazującego:

AngielskiPolski
If you finish early, you can go home.Jeśli skończysz wcześnie, możesz iść do domu.
If the weather is nice, we might go to the lake.Jeśli będzie ładna pogoda, może pojedziemy nad jezioro.
If you see Tom, tell him to call me.Jeśli zobaczysz Toma, powiedz mu, żeby do mnie zadzwonił.

If czy when?

Po polsku i „jeśli”, i „kiedy” mogą dotyczyć przyszłości. Po angielsku różnica jest wyraźna:

4. Second conditional: wyobrażona sytuacja

Second conditional opisuje sytuację nierealną albo mało prawdopodobną, w teraźniejszości lub przyszłości. Mówisz o tym, co by było, gdyby…

Budowa: if + Past Simple, would + bezokolicznik

AngielskiPolski
If Tom won the lottery, he would buy a house by the sea.Gdyby Tom wygrał na loterii, kupiłby dom nad morzem.
If Anna lived in London, she would speak better English.Gdyby Anna mieszkała w Londynie, mówiłaby lepiej po angielsku.
If Anna and Tom had a car, they wouldn’t take the bus.Gdyby Anna i Tom mieli samochód, nie jeździliby autobusem.
What would Tom do if he saw a ghost?Co zrobiłby Tom, gdyby zobaczył ducha?

Zwróć uwagę: forma w warunku wygląda jak czas przeszły, ale zdanie dotyczy teraźniejszości. Polski robi zresztą podobnie, bo po „gdyby” też stoi forma przeszła: „gdyby Tom miał”. Jak tworzyć formy czasu przeszłego, także nieregularne, wyjaśniamy w artykule Past Simple.

If I were you

W second conditional przy I, he, she i it mówi się tradycyjnie were, a nie was. W luźnej rozmowie usłyszysz też was, ale w szkole i na egzaminie pisz were.

Najważniejszy zwrot z tej grupy to If I were you…, czyli „Na twoim miejscu…”. Tak dajesz komuś radę:

AngielskiCo to znaczy?
If I were you, I’d take the job.Radzę ci przyjąć tę pracę.
If I were you, I wouldn’t worry.Nie martw się tym.

Zamiast would możesz w skutku użyć could albo might: If Tom had more money, he could buy a new laptop. (Gdyby Tom miał więcej pieniędzy, mógłby kupić nowego laptopa.)

5. Third conditional: przeszłość, której nie zmienisz

Third conditional dotyczy przeszłości. Warunek się nie spełnił i już się nie spełni. Mówisz więc o tym, co by się wtedy stało, gdyby było inaczej. Często wyrażasz w ten sposób żal albo krytykę.

Budowa: if + Past Perfect, would have + III forma

AngielskiPolski
If Tom had studied, he would have passed the exam.Gdyby Tom się uczył, zdałby egzamin.
If Anna had known, she would have helped.Gdyby Anna wiedziała, pomogłaby.
If they had taken a map, they wouldn’t have got lost.Gdyby wzięli mapę, nie zgubiliby się.
If it hadn’t rained, they would have gone to the beach.Gdyby nie padało, poszliby na plażę.

W mowie używasz skrótów. Uważaj, bo ‘d znaczy tu dwa różne słowa: w warunku had, w skutku would.

Would have w szybkiej mowie brzmi jak would’ve /ˈwʊdəv/. Stąd częsty błąd w piśmie: „would of”. Poprawnie zawsze would have.

6. Mixed conditionals: typy mieszane

Czasem warunek dotyczy przeszłości, a skutek teraźniejszości, albo odwrotnie. Wtedy łączysz drugi i trzeci typ.

Kiedy?BudowaPrzykład
przeszły warunek, skutek terazif + Past Perfect, would + bezokolicznikIf Anna had taken that job, she would live in London now. (Gdyby Anna przyjęła tamtą pracę, mieszkałaby teraz w Londynie.)
stały warunek, skutek w przeszłościif + Past Simple, would have + III formaIf Tom weren’t so shy, he would have asked her out. (Gdyby Tom nie był taki nieśmiały, zaprosiłby ją na randkę.)

Typy mieszane pojawiają się w zadaniach na wyższym poziomie, na przykład w transformacjach zdań. W codziennej rozmowie wystarczą ci typy 0–3.

7. Wszystkie typy w jednym miejscu

Ten sam warunek w różnych typach pokazuje najlepiej, jak zmienia się znaczenie:

TypPrzykładCo to znaczy?
ZeroIf it rains, the streets get wet.Tak jest zawsze.
FirstIf it rains, we’ll stay at home.Może padać, to realne.
SecondIf it rained, we would stay at home.Raczej nie będzie padać, tylko to sobie wyobrażasz.
ThirdIf it had rained, we would have stayed at home.Nie padało. Mówisz o przeszłości, której nie da się zmienić.

W zdaniach warunkowych spotykają się różne czasy: Present Simple, Past Simple, Past Perfect i formy z will i would. Przegląd wszystkich czasów z tabelą znajdziesz w artykule Czasy w angielskim.

8. Inne słowa zamiast if

Nie każdy warunek zaczyna się od if. Te słowa też często usłyszysz:

SłowoPo polskuPrzykład
unlessjeśli nie, chyba żeWe’ll be late unless we leave now. (Spóźnimy się, jeśli zaraz nie wyjdziemy.)
as long aspod warunkiem że, dopókiYou can borrow my bike as long as you bring it back. (Możesz pożyczyć mój rower, pod warunkiem że go oddasz.)
provided thatpod warunkiem że (formalnie)You can go, provided that you finish your work. (Możesz iść, pod warunkiem że skończysz pracę.)
in casena wypadek gdybyTake an umbrella in case it rains. (Weź parasol, na wypadek gdyby padało.)

Unless samo w sobie znaczy „jeśli nie”. Dlatego nie dodajesz po nim drugiego not: unless we leave now, a nie „unless we don’t leave now”.

If może też znaczyć „czy”, gdy pytasz pośrednio. To nie jest zdanie warunkowe: I don’t know if Tom is at home. (Nie wiem, czy Tom jest w domu.) W takich zdaniach możesz zamiast if powiedzieć także whether.

Dobrze wiedzieć: W bardzo formalnych e-mailach spotkasz warunek bez if, z should na początku: Should you have any questions, please contact us. (W razie pytań prosimy o kontakt.)

9. Typowe błędy Polaków

❌ Źle✅ DobrzeDlaczego?
If it will rain, we’ll stay at home.If it rains, we’ll stay at home.Po if nie ma will.
If Tom would have time, he would come.If Tom had time, he would come.W warunku nie ma would.
If Anna would have known, …If Anna had known, …W third conditional w warunku stoi had + III forma.
Tom would of helped.Tom would have helped.„Would of” to błąd zapisu wymowy would’ve.
Unless you don’t hurry, …Unless you hurry, …Unless ma już w sobie „nie”.

Wszystkie te błędy biorą się z polskiego: po „jeśli” stoi u nas czas przyszły, a „gdyby” kojarzy się z trybem przypuszczającym, czyli z would. Pomaga prosta zasada: will i would stoją zwykle w skutku, nie w warunku. Więcej o would, could i might przeczytasz w artykule Czasowniki modalne w angielskim.

10. Ucz się zdań warunkowych blokami językowymi

Zamiast za każdym razem składać zdanie z tabeli, ucz się bloków językowych: krótkich, stałych połączeń słów, których naprawdę używają rodzimi użytkownicy. Czas w warunku jest w nich już gotowy.

Blok językowyPo polsku
If I were you, …Na twoim miejscu…
If you need anything, …Jeśli czegoś potrzebujesz, …
If it’s OK with you, …Jeśli nie masz nic przeciwko, …
If all goes well, …Jeśli wszystko pójdzie dobrze, …
If possible, …Jeśli to możliwe, …
What if…?A co, jeśli…?

Weź blok If you need anything, … i dokończ go na kilka sposobów: If you need anything, just ask, If you need anything, call me, If you need anything, I’m in the kitchen. Present Simple po if brzmi wtedy naturalnie i nie wpadniesz w pułapkę „if you will need”.

Ćwiczenie

Wstaw właściwą formę czasownika z nawiasu.

  1. Gdy podgrzewasz masło, topi się. If you heat butter, it ___. (melt)
  2. Jeśli jutro będzie ładnie, pójdziemy na spacer. If it ___ nice tomorrow, we’ll go for a walk. (be)
  3. Gdyby Tom miał psa, chodziłby więcej na spacery. If Tom ___ a dog, he would walk more. (have)
  4. Gdyby Anna wyszła wcześniej, nie spóźniłaby się. If Anna had left earlier, she wouldn’t ___ late. (be)
  5. Spóźnimy się, jeśli się nie pospieszymy. We’ll be late ___ we hurry. (jedno słowo zamiast if not)
Pokaż rozwiązanie
  1. melts (zero conditional)
  2. is (po if nie ma will)
  3. had (second conditional)
  4. have been (third conditional)
  5. unless

Wypróbuj